Bezuinigen? Of het aanpassen van uitgaven aan het budget?
In de naoorlogse periode tussen ‘45 en ’60 moest hard gewerkt worden om het land weer op te bouwen en was er weinig tijd en geld voor luxe. Iedereen die mee kon doen moest mee doen in de maatschappij en er was nauwelijks financiële ruimte om mensen die moeilijk mee konden doen op te vangen.
Vanaf de 60er jaren is Nederland een steeds welvarender land geworden. Die rijkdom gaat gepaard met luxe. Luxe in de zin van het aanschaffen van duurdere producten en luxe in de zin van afwegingen en keuzes maken.
In plaats van de gehaktbal op woensdag en een kabeljauw op vrijdag met tussendoor brood en aardappelen was er bij de meeste gezinnen opeens voldoende geld voor dagelijks vlees, in het weekend zelfs in de vorm van bijvoorbeeld biefstuk of varkenshaas. De keuze voor een tweede auto, een tweede vakantie op gezinsniveau en de keuze voor bijvoorbeeld een uitgebreid pensioenstelsel of werkloosheidsondersteuning op rijksniveau behoorde opeens tot de mogelijkheden. Die welvaart kreeg een tikje door een oliecrisis in de jaren ’70 en toen in het midden van de jaren 80 de rente explosief steeg en de economische groei haperde moesten we het met zijn allen ook wat zuiniger aan doen. Door te bezuinigen op de uitgaven en een paar uitgaven uit te stellen is menig gezin en ook de overheid door die economische crisis gekomen.
Nu is er weer sprake van een economisch moeizame periode. Niet ingegeven door een oliecrisis of een verzadiging op de consumentenmarkt, maar door een ontploffing van het financiële stelsel. Het haast ongelimiteerd uitlenen van geld door banken aan bedrijven en particulieren heeft geleid tot een diepe crisis en de constatering dat het financiële systeem aan de rand van de afgrond balanceerde.
Daarmee is de parallel met de naoorlogse periode te trekken. Het is geen tijdelijke storm die we uit moeten zitten waarna we weer verder kunnen gaan met waar we mee bezig waren. Het financiële ondergaat een herstructurering en de grenzen zijn duidelijk gekaderd. Wij zijn als samenleving daardoor wel weer terug bij af en moeten voorzichtig gaan opbouwen.
Dat is wat mij betreft ook het verschil tussen bezuinigen, dat voor mij een tijdelijk karakter uitstraalt, en het structureel aanpassen van je uitgaven aan het beschikbare budget. Daarom is het belangrijk dat we met elkaar nadenken over fundamentele en structurele aspecten als de pensioengerechtigde leeftijd en het AOW stelsel, sociale zorg, scholing, huizenmarkt, infrastructuur, etc.
Op gemeentelijk niveau zullen dezelfde keuzes gemaakt moeten worden binnen dezelfde context. Een versobering van het uitgavenpatroon gebaseerd op lange termijn houdbaarheid. Geen tijdelijke bezuinigingen maar een structurele aanpak.
Dat betekent dat we met elkaar goed de consequenties van een lager uitgavenpatroon moeten doorgronden en goede keuzes moeten maken. Een kleiner en effectiever leger is misschien best een verstandige keuze omdat je in gezamenlijkheid met je bondgenoten nog steeds optimaal de taken kan uitvoeren. Het oprekken van de pensioengerechtigde leeftijd levert het voordeel op van langere arbeidsparticipatie en het verlaten van de claim op AOW. Dat is misschien best uit te leggen omdat de levensverwachting sinds de invoering van de AOW behoorlijk is gestegen.
Maar bij die nieuwe werkelijkheid hoort ook een lager verwachtingspatroon. De steun van de samenleving is niet altijd meer voor de volle 100% te garanderen of te verwachten. Als je maar enigszins mee kan doen zal je mee moeten doen.
We zijn met elkaar nog steeds niet gewend aan die werkelijkheid en toch moet het rijk, de provincie en de gemeente daar al beleid op maken. Daar moet de samenleving zich op in gaan stellen. En in dat kader kan je het er niet vaak genoeg over hebben met elkaar.
